Logo Universiteit Utrecht

Montaigne Centrum Blog

Urgenda. Een pleidooi voor constitutioneel procesrecht


Jerfi Uzman

Recht draait op symboliek. En dus zetelen hoogste rechtscolleges vaak in statige gebouwen waar de grandeur van eeuwen rechtsvinding vanaf straalt. Dat geldt misschien minder voor de Hoge Raad, die het moet doen met een soort Raboregiokantoor. Maar het geldt zéker voor het Amerikaanse Hooggerechtshof. In dat gebouw staat een gedenksteen, met daarop, in gouden letters: ‘It is emphatically the province and duty of the judicial department to say what the law is’. Dat zinnetje afkomstig uit de klassieker Marbury v. Madison, was de afgelopen weken inzet van politiek debat. De directe aanleiding daarvoor vormde het Urgenda-arrest van de Hoge Raad. ‘Dikastocratie’ riep de één, terwijl anderen spraken van rechtsbescherming of toepassing van de wet. Eén ding is zeker. Met het arrest van de Hoge Raad eindigt het debat niet, het begint pas. Wat daarvan te denken?

(meer…)

Spiegel of lachspiegel? Over het EVRM en het Urgenda-arrest

 

Janneke Gerards

Op 20 december 2019 wees de Hoge Raad arrest in de Urgenda-zaak. Daarin bevestigde de Hoge Raad dat de Staat verplicht is om eind 2020 een reductie van broeikasgassen te realiseren van 25%. Politiek gezien is het afwachten hoe het nu verder gaat en of (en hoe) het kabinet erin slaagt om gevolg te geven aan de uitspraak. Ook is het afwachten wat er gaat gebeuren als het de Staat niet lukt om de nodige maatregelen te treffen om de CO2-uitstoot omlaag te brengen. Intussen is het arrest zelf een snoepwinkel voor juristen. Het arrest raakt vrijwel alle klassieke rechtsgebieden aan, van klassiek civiel procesrecht tot internationaal recht en staatsrecht. Ook het EVRM speelt een centrale rol in de uitspraak. Hieronder worden twee bijzonder interessante EVRM-punten uit de juridische snoepwinkel van Urgenda extra belicht: de rol van de adviesprocedure onder Protocol 16 EVRM en de manier waarop de Hoge Raad omgaat met het zogenaamde ‘spiegelbeginsel’ en de minimumbescherming van artikel 53 EVRM.

(meer…)

De vrederechter of nabijheidsrechter als methode van conflictoplossing


Eddy Bauw en Ivo Giesen

Politiek en rechterlijke organisatie lijken eensgezind in de wens om het huidige aanbod aan toegankelijke en laagdrempelige rechtspraak uit te breiden. Daarbij is de gedachte dat dit kan bijdragen aan het oplossen van de aan geschillen onderliggende, vaak ‘alledaagse problemen’. Aan de gewenste uitbreiding zijn inmiddels vele benamingen toegekend, zoals ‘Huizen van het recht’ (in een plan van de SP), ‘buurtrechters’ (in het regeerakkoord) en (in experimenten binnen de Rechtspraak) ‘spreekuurrechter’, ‘wijkrechter’, ‘regelrechter’, ‘overlegrechter’, ‘bemiddelingsraadsheer’ en ‘gericht op oplossing’. De minister van Rechtsbescherming wil met een wetsvoorstel voor een ‘Tijdelijke Experimentenwet rechtspleging’ meer ruimte bieden om hier door middel van experimenten meer inhoudelijk invulling aan te geven. Als ‘lichtend voorbeeld’ wordt in de discussie in Nederland verwezen naar de zogenoemde ‘vrederechter’ zoals deze in Nederland na de Franse overheersing begin 19e eeuw kort, en Frankrijk ook daarna heeft bestaan en in België nog steeds bestaat. Deze blog gaat in op de behoefte aan aanvulling van het huidige stelsel en bespreekt de mogelijke doelstelling en vormgeving daarvan, mede in het licht van de ervaringen met de vrederechter in België.

(meer…)

Doekje voor het bloeden: Over de blijvende problemen in de gefinancierde rechtsbijstand

 

 antique-bills-business-cash-210600Lisa Ansems en Joep Lindeman       

Minister voor Rechtsbescherming Sander Dekker trekt eenmalig 73 miljoen euro extra uit voor de sociale advocatuur. De sociale advocatuur of gefinancierde rechtsbijstand maakt rechtshulp toegankelijk voor mindervermogenden, doordat de overheid een deel van de kosten voor rechtsbijstand betaalt. Tot voor kort weigerde de minister geld vrij te maken om de ook door hemzelf erkende problemen binnen het tekortschietende systeem van gefinancierde rechtsbijstand het hoofd te bieden. Naast het eenmalige bedrag dat de minister nu beschikbaar stelt, ziet hij voor de langere termijn de oplossing in het inperken van het aantal zaken waarin in gefinancierde rechtsbijstand wordt voorzien. Een combinatie van maatregelen zou op den duur moeten leiden tot een verhoging van het uurtarief van sociaal advocaten van 10 tot 20 procent. In deze blog betogen wij dat er zowel op de korte als op de langere termijn meer geld nodig is voor de gefinancierde rechtsbijstand, omdat bij het uitblijven van een realistische vergoeding voor sociaal advocaten de bij een rechtsstaat passende kwaliteit van de rechtsbedeling onder druk blijft staan.

(meer…)

Het U.S. Supreme Court over algoritmes die kiesdistricten manipuleren: enkele Nederlandse observaties

The_Gerry-Mander_Edit

Max Vetzo

Op 11 februari 1812 ondertekende de Amerikaanse gouverneur Elbridge Gerry de nieuwe indeling van kiesdistricten in zijn staat Massachussets. Deze indeling was erop gericht de partij van Gerry fors electoraal voordeel te bezorgen. Daartoe werden districtsgrenzen opgerekt, omgevormd en hertekend. Met name het district Essex County kreeg een merkwaardige vorm; een die door de Boston Gazette in een spotprent werd weergegeven als een salamander. Met het ontstaan van de term ‘gerrymandering’ werd Gerry’s naam voor altijd verbonden aan een opmerkelijke eigenschap van de Amerikaanse democratie: het manipuleren van de grenzen van kiesdistricten voor electoraal gewin. Twee eeuwen later, onder invloed van algoritme-gedreven technologieën, is gerrymandering verworden tot een cruciaal politiek instrument voor zowel de Republikeinse als de Democratische Partij. In een vrij recente uitspraak (Rucho v. Common Cause, No. 18-422, 588 U.S. ___ (2019) wordt het Supreme Court van de Verenigde Staten geconfronteerd met vragen over de grondwettigheid van gerrymandering. De beslissing in deze zaak heeft verstrekkende gevolgen voor de Amerikaanse democratische verhoudingen. Ook vanuit een Nederlands perspectief roept zij interessante vragen op, onder meer over mogelijke Nederlandse gerrymandering-problematiek en de rol van de rechter bij toenemende inzet van algoritmes. Bij deze kwesties wordt in dit blogbericht stil gestaan.

(meer…)

NGOs, National Human Rights Institutions: Crucial intermediaries in the execution of ECtHR judgments?

F39762DE-8C0A-4BCD-B08A-8863C410B927Elif Erken

‘The lack of implementation of the D.H. judgment deeply concerns the three submitting organizations…’. This sentence is taken from a Rule 9 Communication submitted by three NGOs to the Committee of Ministers, the body that supervises the execution of judgments of the European Court of Human Rights (hereafter: ECtHR or Court). It is illustrative of the purpose of Rule 9 Communications: the submitting actor(s), which may be NGOs and National Human Rights Institutions (NHRIs), can provide the Committee of Ministers with their perspective on how a State is progressing with the execution of a judgment of the ECtHR. As such, this Rule 9 provides a crucial opportunity for NGOs and NHRIs to get involved in the execution process of the Court’s judgments. It is therefore striking that over the years, across the board, little attention has been devoted to these Rule 9 Communications. This appears, however, to be changing as the possibilities offered by this Rule 9 are getting more traction  (see for instance the new page of the Execution Department). Rightly so, as Rule 9 Communications may play a valuable role in helping ensure the execution of judgments of the ECtHR. In this blog post, I offer a first exploration of Rule 9 Communications, thereby showcasing their potential and advocating their use by NGOs and NHRIs.

(meer…)

Wanneer deugt de bestuursrechtspraak?

justitia-2638601_640André Verburg

Laten we het in dit blog eens over deugden hebben. De afgelopen jaren is er, ook vanuit het Montaigne Centrum, veel geschreven over procedurele rechtvaardigheid. Ik zeg proefschrift van Liesbeth Hulst (Experimental Legal Studies on Perceived Procedural Justice and Trust in Law and Society, 2017), ik zeg proefschrift van Hilke Grootelaar (Interacting with Procedural Justice in Courts, 2018), ik zeg Montaigneblog van Martje Boekema (2019) en ik zeg Montaigneblog van Kees van den Bos (2019). En dit is natuurlijk maar een heel kleine greep. Dit blog gaat over het Umfeld van procedurele rechtvaardigheid. Je kan dan twee kanten op denken. Je kan redeneren ‘Om X te verwerven, heb ik Y nodig’. Van dat type is de relatie tussen gezag en procedurele rechtvaardigheid. Je kan ook redeneren ‘Om X tot wasdom te brengen, moet ik Y doen’. Van dat type is de relatie tussen een deugdenethische benadering van goed rechterschap en procedurele rechtvaardigheid. In beide gevallen is procedurele rechtvaardigheid een ‘middel’, maar de relatie is wel verschillend. Daarom volgt hieronder eerst een bespreking van de twee relatietypen en dan een uitdieping van de deugdenethische benadering en de relatie met procedurele rechtvaardigheid.

(meer…)

An Ethics of Just Judgment for Transnational Challenges

blog 3Laura M. Henderson

You are sitting at your desk – as an academic, lawyer, policy maker or judge. You are pondering a legal issue and need to figure out what the law on this matter means for the question at hand. It can be as simple as having to decide whether a tricycle falls under the local prohibition of vehicles in the park or as complex as a constitutional challenge to an intricate, transnational economic rescue plan. How should you decide how to interpret the applicable law? This contribution argues that a postmodern ethics of just judgment points the way forward. Such a mode of just judgment calls on our interpreter to constantly interrogate the boundaries of the law and to make decisions that preserve space for future renegotiations of those boundaries.

(meer…)

Being Realistic About Law

giammarco-boscaro-eWpBNXRHfTI-unsplashThomas Riesthuis

Legal philosophers are often criticised for being out of touch with legal practice. At best, their theories provide a highly abstract but dated understanding of what law is. In a recent prize-winning book entitled A Realistic Theory of Law legal philosopher Brian Tamanaha argues that this often heard critique is true. Many legal philosophers fail to adequately explain how law and legal institutions function: they rarely succeed in addressing the current social context in which law is made and applied. Tamanaha maintains that this lack of attention to the complexity of legal practice is endemic to the field of jurisprudence today, but considers a particular jurisprudential strand of thought to be responsible for this neglect. As he explains: “Jurisprudence in recent decades has become increasingly abstract, specialized, and narrow. Analytical jurisprudence, dominated by legal positivists, has traveled the furthest in this direction.” If legal philosophers, and in particular those who are part of the analytical tradition of jurisprudence, fail to take law in context seriously, what aspects of legal practice should they be concerned with? In this blog, I critically assess Tamanaha’s realistic approach to law and contrast it with the approach I take in my recently defended doctoral thesis. Although I agree with Tamanaha’s critique of contemporary jurisprudence, I argue that legal theories that are out of touch with legal practice should be amended and further developed.

(meer…)

Truth Commissions and Social Justice: Modesty is in Order

 

Brianne 3

Brianne McGonigle Leyh

From Peru to Canada to East Timor, following periods of serious conflict or gross human rights violations, societies often look to address the past in order to bring about greater accountability (trials), reparation (victim compensation), and truth (truth commissions). To date, more than 40 truth commissions have been established around the world, with the South African Truth and Reconciliation Commission being the most well-known example. Generally speaking, truth commissions are officially sanctioned, temporary, non-judicial investigative bodies designed to produce a final report describing the patterns of violence and abuse, its causes and consequences (Hayner 2011 at 11-12). They do this by taking, collecting, and analysing statements from victims, witnesses, and perpetrators, holding public hearings, carrying out exhumations, and researching and investigating allegations of wrongdoing. The claimed benefits are wide-ranging: disclosure of the truth, creation of an historical record, promotion of national healing, individual catharsis, and acknowledgement and redress for victims. While there is debate about whether truth-seeking processes can deliver these benefits, they may be able to pay greater attention to social justice concerns than criminal trials or reparation processes can. In this blog, based on a recently published chapter in the book The Global Impact and Legacy of Truth Commissions, I explain why truth commissions, while contributing modestly to achieving social justice through their structures, processes and outcomes, cannot in themselves achieve these goals.

(meer…)