Logo Universiteit Utrecht

Montaigne Centrum Blog

De onafwendbare opmars van het empirisch onderzoek binnen het burgerlijk procesrecht

Ivo Giesen

In de recent verschenen Nederlandse Encyclopedie Empirical Legal Studies (Boomjuridisch, 2020) schreef ik in hoofdstuk 13 over het burgerlijk procesrecht en het empirische onderzoek dat de afgelopen jaren binnen de brede contouren van dat rechtsgebied is verricht. Naast een beschrijving van het in Nederland verrichte empirisch onderzoek dat valt binnen het algemeen deel van het burgerlijk procesrecht, probeer ik in die bijdrage te duiden waar het empirisch-juridisch onderzoek binnen het burgerlijk procesrecht nu staat, en wat het toekomstperspectief ervan is. Op die twee aspecten ligt de focus in deze Blog.

(meer…)

Algorithmic discrimination in Europe: Challenges and Opportunities for EU equality law

By Janneke Gerards, Utrecht University Law School and Raphaële Xenidis, Edinburgh University Law School and iCourts, Copenhagen University

Early 2020, the European Commission recognized in the preamble of its White Paper on Artificial Intelligence that AI ‘entails a number of potential risks’ including ‘gender-based or other kinds of discrimination’. It therefore deemed ‘important to assess whether [EU law] can be enforced adequately to address the risks that AI systems create, or whether adjustments are needed’. This is precisely one of the questions we have explored in a forthcoming report on algorithmic discrimination in Europe: Is EU equality law fit to capture the particular forms of discrimination arising from the growing use of algorithmic applications in all areas of life?

(meer…)

Mondkapjesplicht! Wat is het prijskaartje?

Jacobien van Dorp en Jeroen Kiewiet

Op overtreding van de verplichting om in publieke binnenruimtes een mondkapje te dragen staat vanaf 1 december 2020 een boete van 95 euro. Het ‘dringende advies’ van 30 september werd na twee weken alweer omgezet in een verplichting. Het advies kon namelijk niet afgedwongen worden, zo stelden burgemeesters uit verschillende Veiligheidsregio’s. Een verplichting zou daarom beter zijn. Maar niet alleen burgemeesters, ook een groot deel van het winkelend en werkend publiek riep om een verplichting tot dragen van mondkapjes. Wat zegt dit over onze samenleving dat een dringend advies een mondkapje te dragen moet worden vervangen door een verplichting? En welk prijskaartje zit er aan het verplichten?

(meer…)

De Rechter als Mens – Rechtelijke legitimiteit in de 21e eeuw

 

Vrouwe Justitia, Else Ringnalda

Laura van den Berg

Met de aanvang van het nieuwe decennium zijn veel van onze veronderstelde zekerheden op losse schroeven gezet. In Nederland werden beleids- en bouwplannen aan banden gelegd door de stikstof– en Urgenda-uitspraken, in Europa brengt de brand in kamp Moria de vluchtelingencrisis tot een nieuw hoogtepunt en wereldwijd worden landsgrenzen die de afgelopen jaren met veel ijver zijn opengebroken, haastig weer opgetrokken als gevolg van het Corona-virus. Meer dan ooit hebben we te maken met problemen die tijds- en landsgrenzen overschrijden, terwijl oplossingen nog vaak worden gezocht binnen deze grenzen. Wanneer zich een frictie voordoet tussen internationale afspraken en nationaal beleid komt dit vaak in eerste instantie terecht bij de nationale rechter. Hierdoor worden nationale rechters in toenemende mate geconfronteerd met ingewikkelde kwesties, waarbij de toepasbare rechtsorde onduidelijk is, de oorzaken en gevolgen onvoorzienbaar en de betrokken partijen veelal onzichtbaar; zij maken deel uit van toekomstige generaties (klimaatzaken) of dobberen op een bootje tussen verschillende jurisdicties en landsgrenzen in (vluchtelingen en migratie). Deze gevoelige en complexe zaken vragen om een rechterlijk oordeel dat vaak niet direct voortvloeit uit de nationale wet en dwingen de rechter op onontgonnen terrein. In mijn masterscriptie onderzocht ik hoe de nationale rechter haar besluitvorming kan wapenen tegen de vele onzekerheden van de 21e eeuw. Hierbij ging ik te rade bij de postmoderne filosofie. 

(meer…)

Death by ransomware

Jan-Jaap Oerlemans

On 10 September 2020, ransomware infected 30 servers at University Hospital Düsseldorf, crashing systems and forcing the hospital to turn away emergency patients. As a result, German authorities stated, a woman in a life-threatening condition was sent to a hospital 20 miles away in Wuppertal and died from treatment delays. On 28 September, another alarming news article stated that ‘a major hospital chain’ was targeted with ransomware in ‘more than 400 locations’ across the United States. In this blog post, I examine the incident and reflect on it from a Dutch legal perspective. I also consider the question whether IT systems in health care are a ‘vital infrastructure’, which may receive special protection of the Dutch National Cyber Security Centre.

(meer…)

National security and the processing of personal data

Jan-Jaap Oerlemans, Mireille Hagens

On 10 October 2018, ‘Convention 108’ of the Council of Europe regarding the ‘automatic processing of personal data’ (1985) was updated. Convention 108+ now explicitly incorporates the processing of personal data in a national security context. The Netherlands signed Convention 108+ on 10 October 2018 and is now in the ratification process. Surprisingly, Convention 108+ did not gain much attention yet. For the Netherlands, the treaty may bring changes to current legislation, because it provides more stringent regulations for the processing of data in a national security context and possibly provides for broader powers for oversight authorities.

(meer…)

Predictive policing: hoe groot is de kans dat jij op een mobiele bandiet lijkt?

 © J.N.I. van Rooij.

Vera Prins

Het klinkt als sciencefiction, maar Europese en Amerikaanse politieteams proberen het steeds meer: criminaliteit voorkomen in plaats van achteraf opsporen. Via risicomodellen worden personen en gebieden geïdentificeerd. Deze werkwijze wordt ook wel predictive policing genoemd. Ook in Nederland experimenteert de politie met predictive policing in zogenaamde ‘proeftuinen’. Een ontwikkeling die niet gespeend is gebleven van bezwaren. Zo bekritiseerden Kamerleden het gebrek aan openheid rondom predictive-policingprojectenOok burgers zijn kritisch over het gebruik van technologie door de politie. Voldoende reden om in mijn masterscriptie een van de proeftuinen van de politie eens nader onder de loep te nemen aan de hand van nieuwsberichten, Wob-verzoeken en interviews. In dit onderzoek toetste ik de proeftuin ‘Sensing Mobiel Banditisme’ in Roermond aan het recht op gegevensbescherming en het recht op non-discriminatie. In deze blog leg ik uit hoe het Sensing-project werkt, waar het misgaat en welke kaders moeten worden vastgesteld om mensenrechten te beschermen.

(meer…)

Bouwstenen voor een verbindende rechtswetenschap

Elaine Mak

Sinds het verschijnen van Carel Stolkers artikel ‘Ja, geléérd zijn jullie wel!’ in 2003 is er heel wat inkt gevloeid in het debat van rechtswetenschappers over de methode(n) en de kwaliteit van onderzoek op ons vakgebied. De beperkte successen van rechtswetenschappers in de verwerving van onderzoekssubsidies bij onder andere NWO en de European Research Council zijn daarbij een belangrijke aanjagende factor geweest. In het afgelopen decennium heeft dit volgens gerenommeerde rechtswetenschappers, zoals Jan Smits en Jan Vranken, geresulteerd in een identiteitscrisis waarin ter discussie staat of we de juiste onderwerpen oppakken en de juiste vragen stellen en of onze onderzoeksmethoden wel aan de maat zijn. De rechtswetenschap loopt collectief het gevaar weg te zakken in een Calimerocomplex ten opzichte van andere wetenschappelijke disciplines, aldus zowel Stolker als Smits. Stolker heeft opgeroepen tot een meer reflexieve houding, waarin rechtswetenschappers meer nadenken over de eigen discipline en de plaats ervan in de universiteit. Smits houdt ons voor dat we veel beter aan de buitenwacht moeten duidelijk maken wat juridisch onderzoek zo belangrijk maakt en waarom dit betrokken moet worden bij grote onderzoeksthema’s en in het maatschappelijke debat. Een groep rechtswetenschappers aan Nederlandse universiteiten, waaronder de auteur van dit stuk, heeft zich de hierboven geschetste ontwikkelingen aangetrokken. Dit blog doet een aanzet tot verdere discussie.

(meer…)

Algoritmen kunnen publieke waarden bedreigen, maar het wetboek hoeft niet drastisch op de schop

 

Stijn van Deursen en Stefan Kulk

Iedereen heeft in het dagelijks leven, al dan niet bewust, te maken met beslissingen die worden genomen door algoritmen. Zo gebruikt de overheid algoritmen om verkeersboetes uit te schrijven en te innen, fraude te detecteren en belastingaanslagen op te leggen. Maar bijvoorbeeld ook banken en verzekeraars maken gebruik van slimme technologieën om te bepalen of je voor hun producten in aanmerking komt. Het gebruik van algoritmen kan het leven makkelijker en efficiënter maken, maar het kan ook grote risico’s met zich brengen voor het verwezenlijken van fundamentele waarden in onze samenleving. Samen met andere onderzoekers van het Montaigne Centrum deden wij in opdracht van het WODC onderzoek naar de gevolgen van algoritmische besluitvorming voor de verwezenlijking van publieke waarden en belangen en de rol die het recht daarin speelt. In dit blog gaan we in op onze bevindingen.

(meer…)

Het virus en de rechter, een eerste verkenning

 

Eddy Bauw en Frans van Dijk

De coronacrisis stelt de rechtspleging in alle getroffen landen voor grote organisatorische uitdagingen en fundamentele juridische vragen. In het hogere belang van de beteugeling van het virus nemen overheden vergaande maatregelen, waarbij burgerrechten in het geding kunnen zijn. Waar gaat het optreden van de overheid, in het belang van de gezondheid van haar burgers, te ver? Hoe moeten de risico’s worden verdeeld? Dit zijn slechts enkele van de vele vragen waarover rechters zullen moeten beslissen, en dat onder zeer uitzonderlijke werkomstandigheden. Het is tijd voor een eerste verkenning van het functioneren van de rechtspleging in de coronacrisis en de rol die de rechter in deze crisis heeft te vervullen. Dit blog is een korte voorpublicatie van ons artikel in Recht der Werkelijkheid in het najaar.

(meer…)