Categoriearchief: Rechtsstaat

Voorbij het besluitbegrip: bestuursrecht ontketend?

Lukas van den Berge

Recht en verandering zijn inniger verbonden dan Vroom & Dreesmann, aldus Hans Nieuwenhuis in een tijd waarin dat warenhuis nog floreerde in de Nederlandse winkelstraten. Soms verandert het recht met tromgeroffel en paukenslag. Denk aan ingrijpende arresten als Lindenbaum/Cohen en Urgenda of aan ambitieuze wetgevingsprojecten zoals de nieuwe Omgevingswet. Maar vaker voltrekken veranderingen zich haast zonder dat we er erg in hebben. Het onlangs ter consultatie voorgelegde wetsvoorstel tot wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) betreft een verandering van het minder opvallende type. Buiten een kleine kring van specialisten bestaat er nauwelijks aandacht voor. Maar toch gaat het om een voorstel dat uiteindelijk grote gevolgen kan hebben. Als alles meezit, betekent de geplande wijziging een eerste stap in een ontwikkeling die ons eindelijk zal verlossen van het besluitbegrip als de knellende mal die een adequaat functioneren van de bestuursrechtspraak nu al sinds jaar en dag in de weg zit. 

Lees verder

Biopolitics and the Coronavirus: in Defence of Giorgio Agamben

covid-19-4922384_1920Lukas van den Berge

In some recent blog posts, Italian star philosopher Giorgio Agamben frames the governmental response to the outbreak of the coronavirus in Italy and elsewhere as ‘frenetic, irrational and entirely unfounded’. According to Agamben, Covid-19 is not too different from the normal flus that affect us every year. The governmental reaction to the outbreak would be just another example of the tendency to use the state of exception as a normal paradigm for government. With terrorism exhausted as a legitimation for exceptional measures, the ‘invention of an epidemic’ would serve as an ideal pretext for scaling up such measures almost beyond limitation. Understandably, Agamben’s assessment of the current crisis has met with overwhelming criticism. Some commentators have even called to ‘defend society from Giorgio Agamben’, dismissing his statements as the dangerous ‘ramblings of a 77-year old man’ who should be de-platformed as soon as possible. Evidently, Agamben has been proven wrong in his appraisal of the spread of the virus as an invented epidemic, nothing to be really worried about from a public health perspective. That does not mean, however, that his critique should not be taken very seriously.

Lees verder

Urgenda. Een pleidooi voor constitutioneel procesrecht

Marbury_v_Madison_John_Marshall_by_SwatjesterJerfi Uzman

Recht draait op symboliek. En dus zetelen hoogste rechtscolleges vaak in statige gebouwen waar de grandeur van eeuwen rechtsvinding vanaf straalt. Dat geldt misschien minder voor de Hoge Raad, die het moet doen met een soort Raboregiokantoor. Maar het geldt zéker voor het Amerikaanse Hooggerechtshof. In dat gebouw staat een gedenksteen, met daarop, in gouden letters: ‘It is emphatically the province and duty of the judicial department to say what the law is’. Dat zinnetje afkomstig uit de klassieker Marbury v. Madison, was de afgelopen weken inzet van politiek debat. De directe aanleiding daarvoor vormde het Urgenda-arrest van de Hoge Raad. ‘Dikastocratie’ riep de één, terwijl anderen spraken van rechtsbescherming of toepassing van de wet. Eén ding is zeker. Met het arrest van de Hoge Raad eindigt het debat niet, het begint pas. Wat daarvan te denken?

Lees verder

Doekje voor het bloeden: Over de blijvende problemen in de gefinancierde rechtsbijstand

 antique-bills-business-cash-210600Lisa Ansems en Joep Lindeman       

Minister voor Rechtsbescherming Sander Dekker trekt eenmalig 73 miljoen euro extra uit voor de sociale advocatuur. De sociale advocatuur of gefinancierde rechtsbijstand maakt rechtshulp toegankelijk voor mindervermogenden, doordat de overheid een deel van de kosten voor rechtsbijstand betaalt. Tot voor kort weigerde de minister geld vrij te maken om de ook door hemzelf erkende problemen binnen het tekortschietende systeem van gefinancierde rechtsbijstand het hoofd te bieden. Naast het eenmalige bedrag dat de minister nu beschikbaar stelt, ziet hij voor de langere termijn de oplossing in het inperken van het aantal zaken waarin in gefinancierde rechtsbijstand wordt voorzien. Een combinatie van maatregelen zou op den duur moeten leiden tot een verhoging van het uurtarief van sociaal advocaten van 10 tot 20 procent. In deze blog betogen wij dat er zowel op de korte als op de langere termijn meer geld nodig is voor de gefinancierde rechtsbijstand, omdat bij het uitblijven van een realistische vergoeding voor sociaal advocaten de bij een rechtsstaat passende kwaliteit van de rechtsbedeling onder druk blijft staan.

Lees verder

Klimaatrechtszaakfobie

Blog TimTim Bleeker

Volkskrant-columnist Martin Sommer is naar eigen zeggen banger voor Milieudefensie dan voor klimaatverandering. Dat is opmerkelijk, want in tegenstelling tot klimaatverandering veroorzaakt Milieudefensie geen hittegolven, zeespiegelstijging en schade aan ecosystemen. Milieudefensie wil via de rechter de klimaatimpact van oliebedrijven zoals Shell reduceren. Eerder stapte stichting Urgenda naar de rechter om het Nederlandse klimaatbeleid te laten toetsen. Deze klimaatorganisaties menen dat er nú actie nodig is, om gevaarlijke klimaatverandering in de toekomst te voorkomen.

Waarom zou iemand zo bang zijn voor klimaatrechtszaken? Sommer lijkt te geloven dat de toekomst (nog) te onzeker is voor ingrijpende klimaatmaatregelen. Bovendien meent hij dat het klimaatdebat niet thuishoort in de rechtszaal. Sommer is niet de eerste of de enige met deze bezwaren. Jurist Lucas Bergkamp verkondigt al sinds het verschijnen van het Urgenda-vonnis een vergelijkbaar geluid. Het is daarom hoog tijd voor een reactie op deze klimaatrechtszaakfobie. Lees verder

Protecting the rule of law by European Courts – which way to go?

blog Janneke ECHRBlog Janneke CJEUJanneke Gerards

The rule of law is under pressure in many States. In recent times, for example, Hungary and Poland have been severely criticised for changes they have made to their systems that undermine judicial impartiality and independence. Moreover, in several States, the pluriformity of the media is under pressure, the role of civil society is threatened, and the fundamental rights of minorities and asylum seekers are breached. These are all worrisome signs of the erosion of democracy and the rule of law in Europe. An important question is what can be done to stop this process of erosion and protect the values underlying the rule of law? Of course, political mechanisms can be used, but people and institutions also increasingly turn to supranational courts such as the European Court of Human Rights (ECtHR) and the Court of Justice of the EU (ECJ). For example, in Hungary, the number of applications lodged at the ECtHR concerning rule of law issues has surged, and in Poland, both the Supreme Court and other Polish courts have brought rule of law issues to the ECJ’s attention. From a strategic perspective, the question can be asked whether it makes a difference for those who want to be involved in this type of litigation to address either the ECtHR or the ECJ with rule of law concerns?This post argues that it does, because of the differences in procedure and approach taken by the two European Courts. Lees verder

Onafhankelijke rechtspraak bekostigen

Philip Langbroek

Nederland heeft in Blog Philiptermen van wettelijke regels een uitgebalanceerd systeem van financiering van de rechterlijke organisatie. Het is ingewikkeld. De begroting van de rechterlijke organisatie wordt bepaald door de productie van de rechtbanken, gerechtshoven, Centrale Raad van Beroep en College van Beroep voor het Bedrijfsleven. Per rechtsgebied worden verschillende tarieven gehanteerd. Meervoudige kamerzaken leveren veel meer op dan zaken die door een enkelvoudige kamer worden afgedaan. In dit blog betoog ik waarom het financieringssysteem van de rechterlijke organisatie gevolgen heeft voor het functioneren van rechters en gerechten, die uit constitutioneel oogpunt onwenselijk zijn. Dat zit hem in de wijze waarop het systeem van bekostiging is uitgewerkt en toegepast in de praktijk, zowel door het Ministerie van Justitie en Veiligheid, de Raad voor de Rechtspraak, de gerechtsbesturen en de rechters zelf. Het financieringssysteem is opgevat als een businessmodel, in plaats van als een transparant stelsel van verdeling van het budget voor de rechterlijke organisatie tussen de gerechten. Het valt daarbij op dat de rechterlijke organisatie door de regering en het parlement wordt behandeld als elke willekeurige andere overheidsdienst. Het advies van  staatsraad P.J.C.M. van den Berg over andere bekostigingsafspraken voor de rechterlijke organisatie brengt in deze situatie geen verandering en zal de grip van het Ministerie van Justitie en Veiligheid op de rechterlijke organisatie alleen maar versterken, als het wordt opgevolgd. Lees verder

De wettelijke regulering van nepnieuws: stap in de goede richting of stap te ver?

Karlijn Landman

Fake news

In 1835 verscheen er in de New York Sun een zestal artikelen over de ontdekking van buitenaards leven op de maan. Astronoom John Herschel zou dit buitenaards leven met een nieuwe krachtige telescoop hebben gesignaleerd. In de artikelen werden tot in de details de verschillende op de maan levende diersoorten (zoals tweevoetige bevers en blauwe geiten) en het bestaan van een mensachtig schepsel met vleermuisachtige vleugels (de Vespertilio-homo) beschreven. Dit nieuws verspreidde zich als een lopend vuurtje door Europa en Amerika en werd door verschillende kranten overgenomen. Achteraf bleek dat de berichten bedoeld waren als satire, maar onbedoeld serieus werden genomen. Het bovenstaande toont maar aan dat de verspreiding van nepnieuws – ook wel ‘desinformatie’ genoemd – van alle tijden is. De digitalisering heeft de verspreiding van nepnieuws echter gemakkelijker dan ooit gemaakt. Eenieder kan berichten met één druk op de knop verspreiden onder een wereldwijd publiek. Dergelijk ‘nepnieuws’ kan de publieke opinie en het in verlengde daarvan electorale beslissingen van het volk, bijvoorbeeld ten aanzien van referenda en verkiezingen, (ongemerkt) beïnvloeden. Er zijn daarom steeds meer landen die wetgeving tot stand brengen om de verspreiding van nepnieuws tegen te gaan. In deze blog betoog ik dat het door middel van wetgeving tegengaan van nepnieuws een even groot (zo niet groter) gevaar voor de democratische rechtsstaat vormt dan de verspreiding van nepnieuws zelf.

Lees verder